Tag: Jerzy Krzysztoń

Druga część tekstu o Stanisławie Grochowiaku z tomiku mojego brata- Zenona Łukaszewicza zatytułowanego ” Mój alfabet czyli pstryczki i potyczki” który został  wydany w 1993 roku nakładem Związku Twórczego Pisarzy Polskich. Tomik ten znajduje się w Polskiej Bibliografii Literackiej Instytutu Badań Literackich PAN w Warszawie.

   

 

 

<< GRY TOWARZYSKIE

 

 

       Na ogół tak się dzieje, że ludzie autentycznie utalentowani, obdarzeni wielkiego formatu wyobraźnią i posiadający już niekwestionowany dorobek twórczy, mają poczucie humoru i pewnego tolerancyjnego, żartobliwego dystansu wobec życia i jego perypetii. Są przy tym skromni i zwykli w codziennych kontaktach, bez owego „ namaszczenia” , z jakim obnoszą się zwykle prowincjonalne miernoty literackie. Bo, niestety, tak już bywa na tej naszej prowincjonalnej prowincji, iż większość autorów dwóch tomików poetyckich lub kilku całkiem przeciętnych książek prozatorskich, zachowuje się jakby byli już noblistami.

       Toteż życie literackie splata się nieodłącznie z osobowymi cechami i temperamentami twórców, buduje je niezliczona ilość anegdot, prześmiesznych bądź skandalizujących, tworzących w sumie jednak, żeby wyrazić się nieco patetycznie, ten specyficzny klimat epoki , a prościej- po prostu lokalny koloryt, skrzący się wielobarwnymi scenami i grami towarzyskimi. Sztuka jako zabawa, sposób bycia i obyczaju jako wyraz pewnych form wyrafinowanych rozrywek. To coś trafnie określił Johan Huizinga w swojej książce „ Homo ludens”, traktując „ zabawę jako źródło kultury”. I tak jest istotnie w środowiskach zespolonych generacyjnie, wspólnotą zainteresowań i zawodową zawiścią, które – wbrew pozorom- często bywają wcale dobrymi spoiwami owych serdecznych więzów.

     W latach sześćdziesiątych, gdy redaktorem naczelnym „ Kultury” : był krytyk Hieronim Michalski, a dział poezji prowadził w tym piśmie Stanisław Grochowiak, odwiedziłem Warszawę całkiem prywatnie. Grochowiak, o którym niedawno pisałem, był właśnie takim typowym przyjacielem, prezentującym sobą osobowość skłonność do towarzyskich zabaw i gier. Był typowym okazem „ homo ludens „. I otóż wówczas , po uprzednim  telefonicznym zaanonsowaniu się, złożyliśmy z nim wizytę Michalskiemu w jego obszernym mieszkaniu, wypełnionym wręcz po brzegi ogromnym księgozbiorem. Wkrótce na stole pojawiła się flaszka znakomitej nalewki alkoholu wzbogaconego smakiem pływających w nim płatków gruszki. Przystawki i zakąski były też przedniej jakości, w dużym wyborze. Nasz gospodarz mieszkał samotnie i dużą wagę przywiązywał nie tylko do literatury, lecz również – do różnych kulinarnych przysmaków. Niebawem pojawił się Roman Śliwnik, którego oddelegowaliśmy do sprowadzenia w celach towarzyskich osób płci pięknej. Po niecałe godzinie zatelefonował- że owszem, gdzieś jest w jakimś mieszkaniu, są dwie ładne dziewczyny, ale jest zbyt zmęczony, ażeby do nas dołączyć. W tej sytuacji Grochowiak telefonicznie zaprosił Joannę Pollakównę,  która wkrótce urozmaiciła nam te męskie pogawędki o literaturze, życiu i przeróżnych zadziwiających przygodach artystycznych.

      Gdy rozmowa w pewnym momencie skoncentrowała się na twórczości Jerzego Krzysztonia, pisarza zdaniem obecnych nie docenianego, późniejszego autora wstrząsającej powieści „ Obłęd”, Grochowiak przypomniał sobie, że właśnie przebywa on w Krakowie, toteż można by zaprosić jego żonę na naszą biesiadę, a trzeba gwoli ścisłości dodać, że wielka szafa chłodnicza naszego gospodarza  była obficie zaopatrzona w różnego rodzaju wykwintne trunki.

    Grochowiak wykręcił więc  numer telefony Krzysztonia, odezwała się jego żona, potwierdzając, iż istotnie Jurek jest poza Warszawą i z przyjemnością przyjmuje zaproszenie. Za kilkadziesiąt minut rzeczywiście przyjechała, gościnnie posadzono ją koło mnie, a że wykazywała zainteresowanie Zieloną Górą, tedy zacząłem opowiadać o naszym mieście i jego życiu kulturalnym. Nie trwało to jednak długo. Nagle bowiem odezwał się dzwonek u wejściowy drzwi. Przypadkiem najbliżej był Staszek Grochowiak i on je otworzył. Ujrzeliśmy….Jurka Krzysztonia. Z gniewną twarzą energicznie odepchnął Grochowiaka pod ścianę, podszedł do stołu i uderzając żonę po twarzy, rzekł: „ To ty, będąc pewna, że wyjechałem, zabawiasz się z moimi przyjaciółmi!”.

    Michalski w zdenerwowaniu , żeby i mnie się nie dostało, szybko odciągnął mnie od stołu. I zapanowała nagła cisza, konsternacja, wyczekiwanie co się stanie dalej. I stało się….

     Oto tak nagle jak wszedł, tak równie szybko Krzysztoń rozjaśnił twarz pogodnym uśmiechem, przytulił żonę, serdecznie przywitał się z nami, usiadł przy stole i nalał sobie nalewki. A jego żona opowiedziała, jak to po telefonie Grochowiaka- umówili się, że odegrają taką właśnie rolę zazdrosnych kochanków. Przyjechali razem, Jerzy trochę odczekał przed drzwiami i dopiero później zadzwonił. Udało się ! Krzysztoń zachował się jak urodzony aktor, ona dorównała mu w tej scenie zazdrości, nawet wówczas, gdy wymierzył jej policzek….A my czuliśmy się autentycznie przerażeni.

     Takie to były gry i zabawy towarzyskie w owych czasach. Szkoda, że dzisiaj pojęcie „ homo ludens” stopniowo wypełnia lamus naszej obyczajowości. I żal, że nie ma wśród nas takich pisarzy jak Grochowiak i Krzysztoń, zdolnych ubarwić szarość codziennej egzystencji. >>