Minęło kilka dni, od kiedy wrzuciłam ostatni odcinek Pamiętnika, więc niewielkie przypomnienie. Jan po 10 latach katorgi i bezsensownym przewożeniu przez oprawców przez całą Rosję aż do krańca kontynentu, zakończył odbywanie wyroku. Ale upragniona wolność nie była taka prosta. Miał zakaz powrotu nie tylko do żony i synów, którzy już byli w Polsce, gdyż dawno zakończyła się wojna i ich rodzinne tereny stały się Białorusią – więc jak wielu mieszkańców kresów opuścili swoje gniazda i wyjechali do Polski – ale też do swoich bliskich, którzy na Białorusi pozostali ( choć był to teren Związku Radzieckiego ). Musiał więc organizować swoje życie na miejscu ale stale żył nadzieją, że przezwycięży zakaz i wróci do swoich …. Został księgowym w sowchozie Telemanna , ale nie potrafił liczyć na liczydłach , choć sam się uczył intensywnie i znalazł następcę . Był nim Iwan Iwanowicz – dawny katorżnik, pijaczyna – bradiaga – basiak – jak się tam mawiało – czyli włóczęga. Jego atutem było to, że przed wojną pracował jako księgowy w znanej firmie. Wymagał starannych zabiegów higienicznych, by odzyskać odpowiedni wygląd …..
Oto ciąg dalszy Pamiętnika Jana :
Spotkanie Iwana Iwanowicza z pracownikami- robotnikami.
Przyjazd nowego księgowego był niespodzianką dla robotników.
Nie wiedzieli dotychczas, że ja zamierzam zwolnić się z tej swojej posady.
Dlatego posypały się zaraz że pytania- co to za człowiek?
Nadal wyglądał jak straszydło, mimo, że ubrania i buty miał nowe.
Tak to wszystko było zakurzone, że człowieka w tym kurzu nie można było znaleźć.
Drogi tu były polne i z dużymi wybojami, a więc kurz się unosił jak burzowe chmury.
Gdy odpowiedziałem ciekawym , że to jest nowy księgowy, nie mogli uwierzyć.
Niektórzy wyrazili żal, że ja ustąpiłem.
Wszyscy się z niedowierzaniem przyglądali jemu i nie mogli uwierzyć, że on będzie księgowym.
Drugi dzień musiałem poświęcić jego oczyszczaniu z brudów – przede wszystkim od wszy.
Mieszkał on i żył przez całe tygodnie w stogach siana lub w zbożu niedaleko sowchozu i doprowadził się do takiego stanu, że nazywali go tu, którzy go widzieli „ basiakiem”.
Felczer tego osiedla przeprowadził dezynfekcję jego i jego ubrania.
Dopiero po tym oczyszczeniu przyjąłem Iwana Iwanowicza do swojej kantorki zbudowanej z desek.
A więc do mojego pokoju wstawiono jeszcze jedno łóżko.
Między naszymi łóżkami stał stół – biuro księgowego, no i tym samym moje – zaopatrzeniowca, magazyniera.
To nasze „ biuro” znajduje się tuż obok szopy, gdzie z braku miejsca zamieszkują moi koledzy – robotnicy.
Oni jeszcze wypoczywają po pracy na łóżkach bez materaców i pościeli. ….
Po tej kuracji lekarskiej Iwan Iwanowicz wyglądał już na normalnego sowieckiego obywatela.
Ten pamiętny dzień przeprowadzki do biura uczciliśmy szampańskim, przyniesionym przez mnie ze sklepu na prośbę mojego księgowego.
Przy okazji tej „ uroczystości” opowiedział mi o swoim życiu.
Urodził się w Tomsku, gdzie ukończył średnią szkołę .
Jako zdolnemu uczniowi powierzyła mu władza sowiecka pracę w księgowości, w której okazał wybitne zdolności.
Władza wysuwała go w tym zawodzie na coraz to wyższe stanowiska.
I wreszcie , jeszcze w czasie II wojny światowej , mianowano go na głównego księgowego na województwo.
W pracy tej był tak sprytny, że potrafił skryć 100 tys. rubli i schować, jak on mówił- „ końce w wodzie”.
Podzielił się tą sumą ze swoimi współpracownikami i sam zaczął hulać i pić.
Rozpił się do takiego stopnia, że porzuciła go żona.
Do obozu trafił za to, że kiedyś nieumiejętnie „schował” 5 tys. rubli .
Dostał pięć lat łagru, które odpracował w tym Kazachstanie.
I teraz już przez kilka tygodni szukał pracy, przebywając- śpiąc w stogach i żywiąc się czym popadło.
Słuchając opowieści Iwana Iwanowicza myślałam, do czego może doprowadzić człowieka picie alkoholu?.
Jeszcze do tych refleksji wrócę.
A teraz parę słów o interesantach.
Mało przychodziło ludzi do tej kantorki, bo mało było obywateli w ogóle w tej okolicy.
Mnie już tu znali.
Przychodzili po wypłaty, ale nowego księgowego jeszcze nie widzieli.
Jeden z interesantów otwiera drzwi do kantorki i zobaczywszy siedzącego za stołem już mu znanego jako „ basiaka” , cofa się nic nie mówiąc.
Widząc tę sytuację, wychodzę z kantorki także, by wyjaśnić zainteresowanemu.
A to była kobieta, która nieraz widziała obecnego głównego księgowego w stogu siana i nazywała go „ basiak”.
Wyjaśniłem jej, że ja już nie jestem tym księgowym , ale ten pan siedzący za stołem naprzeciwko drzwi.
A ona- interesantka na to:
„ Kakajże eto durak jewo naznaczył na etu dołżność?” .
Odpowiadam, że rejonowe władze.
Pytam ją , w jakiej przychodzi sprawie?.
A ona na to:
„ Mnie nużno sztoby zapłacili za uborku wozle bani”.
„ W takom słuczai wchodzicie w kantorku i wam wypłacit nowy buchalter”.
Weszła i otrzymała należną zapłatę.
Odchodziła, ale widać było, że ją kiedyś mocno nastraszył , bo i teraz na widok jego jest pod wrażeniem tego strachu.
Współpraca i współżycie z Iwanem Iwanowiczem.
Nowy księgowy, mój następca przybył do pracy w końcu lipca 1954 roku.
Był to okres upałów dochodzących do 50 stopni.
Przy takiej temperaturze nie można było pracować na budowie kamiennego domu, ani też w kamieniołomach, znajdujących się o 4-5 km. odległych od budowy.
Dlatego też praca posuwała się bardzo powoli.
Robotnicy wychodzili do niej w godzinach od 6- tej rano i od 16- tej do 20- wieczorem.
Nawet w moim magazynie zbitym z desek trudno było wytrzymać.
Nieczynne o tej porze roku piece żeliwne stojące tu były tak nagrzane, że dotknąć było trudno.
Trzodę chlewną zganiano z pola do obór, w czasie południowej temperatury, przy której jajko w piasku można było upiec.
Wszyscy ludzie byli opaleni na czarno.
Tak wysoka temperatura panowała przeważnie w miesiącach lipcu i sierpniu.
Bieda była, gdy w tych miesiącach nie pokropił deszcz.
Zboże i trawy wysychały.
A pożary tam i ówdzie powstawały. Kto był żyw, spieszył do gaszenia tego żywiołu.
Takim rokiem klęski był rok 1955.
Natomiast rok 1954 był rokiem urodzaju pszenicy.
Taka była jej obfitość, że nie było gdzie podziewać.
Sypano ją w kopy na gołym polu.
Każdy zapobiegliwy kołchoźnik i sowchoźnik nagromadził tego dobra na trzy- cztery lata.
Nas, urzędników , w porze urodzaju , ganiano do pracy na przesypywanie zsypanego ziarna w różnych budynkach mających dachy, albo nawet zsypanego zboża na polu.
Nowy księgowy i ja także, braliśmy udział w ratowaniu złota kazachstańskiego – pszenicy.
Oprócz społecznej pracy wykonywaliśmy i swoje obowiązki związane z naszym zawodem. Iwan Iwanowicz sporządzał listy płac, a ja jeździłem do rejonu po różne materiały: jak wapno, farby, oleje ( pokost) , eternit ( szyfer) na pokrycie dachów.
Ponadto przywoziłem ubrania dla robotników , pościel, łóżka itp. rzeczy.
Gdy ja niemal każdego dnia wyjeżdżałem po coś do rejonu, Iwan Iwanowicz prosił mię o przywiezienie „ półlitrówki”.
Przywoziłem.
Z początku za moją gotówkę, a gdy otrzymał pobory, zwracał mi pożyczkę.
Był sklepik w naszym osiedlu.
Można było w nim kupować chleb biały, słoninę, śledzie.
Oprócz tego pojawiały się i materiały odzieżowe bez dużego wyboru.
Wódka i wino rzadko pojawiały się w tym magazynie- sklepiku.
Czasami z rejonu Osakorowki, z hurtowni przywozili beczkę wina albo kilka skrzynek wódki.
Ten dzień, w którym przywieziono wódkę albo nawet wino w beczce , był dniem „ święta”. Kto mieszkał w tym osiedlu był pijany.
Praca była przerwana z chwilą pojawienia się tego srebrnego i złotego drinka- trunku- wina i wódki.
Tylko jedna księgowa sowchozu Telmana i ja byliśmy w tym dniu trzeźwi.
Iwan Iwanowicz także dopadł do tego „ zbawienia” wypicia stu gram.
Jakieś dzieciaki przybiegły do kantorka i powiadomiły mię, że księgowy leży pijany niedaleko sklepiku.
Poszedłem tam i znalazłem go rzeczywiście pijanym.
Na moje pytanie:
„ Szto z taboj?”
Iwan Iwanowicz odpowiedział:
„ Niemnożka polecziłsia i powidzkiemu za mnogo tego leku upotrebił”.
Mówię mu:
„ Idziemy damoj. Pomagi podniaccia”.
Podaję rękę.
Opiera się o moje ramię i krok po kroczku idziemy.
Doszliśmy do swojej kantorki i tu przeciągam go przez próg.
Wódkę niedopitą wyciąga z kieszeni i stawia na stole.
Sam pada na łóżko i zaczyna głośno chrapać.
Połowę półlitra sprzątam ze stołu i chowam go w apteczce.
Nie minęło parę godzin od jego spania, gdy Iwan zerwał się z pościeli i czegoś zaczął szukać. Zaglądał w każdy kąt, pod materac, w kosz na śmieci.
W końcu pyta mię, gdzie ja podziałem jego „ lubimuju”- jeszcze pół butelki wódki.
Tłumaczę mu, że butelkę próżną, która stała na stole, wyrzuciłem za kantorkę.
„ Eta łoż, wy jejo gdzie to spratali , no gdzie?”
„ proszu rasmotrieć, , możet wy jejo postawili w apteczkie”.
W mig odnajduje wódkę i oczom nie wierzy- wódka jest i nie ruszana.
Chwycił ją i pociągnął co najmniej 50 gram.
Zagryzł suchą rybą – obłą.
To była jego ulubiona zakąska.
Nie zawsze przywożono wódkę do sklepu w każdym tygodniu.
Dlatego Iwan Iwanowicz robił zawsze zapas jej w swojej kantorce.
Kiedy zarobił rubli- dostawał pensję miesięczną- to często kupował tego lekarstwa większą ilość.
I tak w miesiącu listopadzie zakupił pełną skrzynkę tego boskiego napoju.
Na pytanie moje, czy ty będziesz z niej- wódki, kaszę gotował, czy co?
Odparł:
„ Nie podśmiewajsia iz mienia. Jeju skoro nie dowiezut, dojechać nie budzie możnost
Były takie dni, kiedy wódki nie było i ten „ gławbucha” ( księgowy ) nie chciał robić listy do opłacania wykonanych robót.
Ze złości rozrzucał swoje dokumenty i kategorycznie oświadczał, że jeśli pracownicy nie znajdą dla niego pięćdziesięciu gram gorzałki, nie wypłaci im należności, nie zrobi listy zapłaty.
Po całym osiedlu szukali tej „ upragnionej” i wreszcie zdobyto.
Po wypiciu zaczął pracować jak trzeźwy.
Pieniędzy u niego było pod dostatkiem .
Co najmniej 100 rubli otrzymywał od każdego pracownika, bo on im dopisywał do wydobytych kamieni, jeszcze na 400 – 500 rubli.
A więc robotnikowi opłacało się dać te 100 rubli za czterysta dopisanych.
Iwan Iwanowicz był dobrym człowiekiem.
Współczuł biedakom i dawał im dary w postaci rubli. Ale nie ze swojej kieszeni.
Do mnie był dobrze ustosunkowany.
Gdy zdawał bilanse przypominał mi, że teraz należy podać jemu rzeczy brakujące, zepsute, zaginione, by on mógł je spisać, by nie było braków w magazynie.
Przy tym nauczył mię, jak zestawiać bilans, żeby był prawidłowy.
Poznając jego sztuczki przy układaniu bilansu, też się nauczyłem robić bilans krótko i poprawnie – gdyby przyszło się pracować w dziedzinie księgowości.
Nauczyłem się od niego wielu „mądrych” chwytów – w pracy księgowego.
Pewnego razu, gdy księgowi układali bilans roczny, wstąpiłem do biura i dowiedziałem się, że księgowość łamie głowę nad bilansem i nie mogą dać rady.
Bilans się nie schodził, nie zgadzał.
Po przyjeździe do siebie opowiedziałem Iwanu Iwanowiczowi.
A on na to:
” puść wypijut po sto gram, a ja pomogu jewo sostawić”.
Przy tym przekazałem jemu prośbę gławbucha- głównego księgowego, żeby on jutro ze mną przyjechał do niego.
Prośbę z ochotą przyjął i jutro byłem z nim u głównego księgowego.
Ten opowiedział mu, w czym rzecz.
Iwan Iwanowicz poprosił o wszystkie dokumenty, otrzymał je i zaczął w nich szperać szukając błędów.
Prędko je znalazł- za dwadzieścia minut zestawił nowy bilans.
Podał go „gławbuchowi”.
Ten długo szukał sztuczek Iwana Iwanowicza, ale nie znalazł nic do zarzucenia.
W końcu powiedział:
„ Choroszaja gołowa, no duraku popała” ( pijanicy się dostała).
Porządnie obleli ten bilans koniaczkiem, także ledwie żywego przywiozłem do Telmana. Sławą się okrył mój Iwan Iwanowicz.
A przysłowie:
„ Chroszaja gołowa, no duraku popała”, po dziś dzień jest powtarzana przez mnie i moich bliskich.
c.d.n.
